Undanfarin ár hefur erlendum konum sem leita í Kvennaathvarfið fjölgað verulega. Þær voru til dæmis helmingur þeirra kvenna sem í athvarfið leituðu á síðasta ári.

Í gær var kynnt rannsókn sem unnin hefur verið í athvarfinu á aðstæðum þeirra erlendu kvenna sem þangað komu á liðlega hálfu öðru ári frá hausti 2007 og fram á mitt ár 2009. Rannsóknin er unnin af Hildi Guðmundsdóttur mannfræðingi og vaktstýru í Kvennaathvarfinu.

Meirihluti þeirra erlendu kvenna sem í athvarfið leita er frá löndum utan EES-svæðisins en aðstæður þeirra eru mun verri en hinna sem koma frá löndum sem eru í EES. Aðstæðumunurinn felst einkum í því að konurnar frá EES-löndunum fá dvalar- og atvinnuleyfi svo framarlega sem þær hafa vinnu meðan dvalarleyfi kvenna sem koma frá löndum utan EES-svæðisins er tengt maka þeirra fyrstu fjögur árin sem þær eiga hér heima. Þetta þýðir að við sambúðarslit missa þær dvalarleyfi sitt og eiga þá sjaldnast annarra úrkosta völ en að snúa aftur til fyrri heimkynna, oft í aðstæður sem þær áður höfðu kosið að yfirgefa. Þetta þýðir að í mörgum tilvikum fara þessar konur aftur í óbreyttar aðstæður í sambúð við ofbeldismann.

Allar birtingarmyndir kynbundins ofbeldis eru þungbærar þeim sem fyrir því verður. Heimilisofbeldi er ein birtingarmynd þess og er iðulega samspil andlegs og líkamlegs ofbeldis sem gerir það að verkum að konur geta átt í erfiðleikum með að losa sig út úr samböndunum þrátt fyrir að eiga í umhverfi sínu sterkt net fjölskyldu og vina.

Að búa við heimilisofbeldi og ótryggar aðstæður að öðru leyti, svo sem óvissu um framtíð á Íslandi, óvissu um réttindi, tungumálaörðugleika og án fjárhagslegs sjálfstæðis, eins og fram kemur í skýrslunni að getur verið hlutskipti þessara kvenna, er þungbærara en orð fá lýst.

Fram kemur í skýrslunni að um helmingur þeirra kvenna sem koma frá löndum utan EES og leita í Kvennaathvarfið er að flýja aðstæður í sambúð með íslenskum mönnum. Meira að segja er dæmi um að tvær konur af erlendum uppruna hafi leitað í Kvennaathvarfið vegna sama mannsins.

Sumarið 2008 var bætt við ákvæði í útlendingalögum sem á að taka til aðstæðna kvenna í ofbeldissamböndum. Ákvæðið opnar fyrir þann möguleika að erlend kona geti fengið áframhaldandi dvalarleyfi ef sambúð er slitið vegna misnotkunar eða ofbeldis.

Hildur bendir í skýrslu sinni á að erfitt hefur reynst að nýta ákvæðið, meðal annars vegna þess að sönnunarbyrði getur reynst erfið í heimilisofbeldismálum enda er konunum sem fyrir ofbeldinu verða ekki alltaf kunnugt um að þær geti kallað til lögreglu og/eða fengið áverkavottorð.

Hildur Guðmundsdóttir hefur í skýrslu sinni safnað afar mikilvægum upplýsingum um hóp kvenna sem eru lítt sýnilegar í samfélaginu. Þessar upplýsingar verður að nýta til þess bæta úr aðstæðum þeirra.

samfélagsmál Meirihluti kvenna af erlendum uppruna í ofbeldissamböndum sem leita ásjár Kvennaathvarfsins er frá löndum utan Evrópska efnahagssvæðisins (EES). Aðstæður þeirra eru verri en kvenna frá löndum sem aðild eiga að EES. Þetta er á meðal þess sem fram kemur í niðurstöðum rannsóknar Hildar Guðmundsdóttur, mannfræðings og starfsmanns Kvennaathvarfsins, á aðstæðum og upplifun kvenna af erlendum uppruna sem leita til Kvennaathvarfsins.

Þetta er fyrsta rannsóknin af þessum toga sem gerð hefur verið hér en niðurstöðurnar voru kynntar í gær.

Hildur segir niðurstöðurnar benda til að konur frá löndum utan EES séu varnarlausari en hinar. Dvalarleyfi þeirra fyrrnefndu er tengt maka þeirra en fyrstu fjögur árin sem þær búa hér verður hann að endurnýja dvalarleyfi konu sinnar á ári hverju. Eiginmaðurinn hefur því mikið vald yfir konu sinni fyrstu árin.

Þessu er ekki að skipta fyrir þær konur sem koma frá löndum innan EES. Reglugerðir sem Ísland á hlut að gera þeim kleift að fá dvalar- og atvinnuleyfi hér svo framarlega sem þær hafi fundið vinnu. Þá geta þær sótt um leyfi á eigin forsendum, sem bindur þær ekki við eiginmenn eða sambýlinga, ólíkt konum úr hinum hópinum.

Hildur segir mikilvægt að bæta löggjöfina og finna úrræði fyrir konur af erlendum uppruna sem fastar séu í viðjum ofbeldissambanda. Þótt lög um útlendinga hafi verið bætt með þetta í huga fyrir rúmu ári hvíli rík sönnunarbyrði á konunum. "Það er oft erfitt fyrir þær að sanna að ofbeldi hafi átt sér stað. Þær hafa ekki farið til læknis og fengið áverkavottorð. Svo upplifa þær skömm og segja ekki frá ofbeldinu. Þegar þær loks gefast upp og koma til okkar hafa þær engar sannanir í höndunum," segir Hildur.

Hún telur það tiltölulega einfalt að bæta löggjöfina konunum í vil. "Ég sé fyrir mér að auðveldara verði gert fyrir konur að nýta sér þetta ákvæði svo sönnunarbyrðin verði ekki eins erfið, eða setja viðauka við hana sem hjálpi fólki við þessar aðstæður." Eins megi fræða konurnar betur um möguleika þeirra, rétt og úrræði þegar þær fái dvalarleyfi hér. Þá verði að kynna þeim hefðir og venjur hér á landi. Það kunni þó að vera erfitt. "Það er ekki hagur ofbeldismanns að konan fái upplýsingar sem hún geti nýtt sér. Konur í þeirri stöðu eru tilvalin fórnarlömb fyrir ofbeldismenn," segir Hildur.jonab

@frettabladid.is